خانه / تاریخ درگز / معرفی محوطه باستانی بندیان درگز

معرفی محوطه باستانی بندیان درگز

محوطه باستانی بندیان در شهرستان درگز در استان خراسان رضوی ایران قرار دارد و شامل بزرگ‌ترین گچ‌بری یافت شده از دوران ساسانی است. این محوطه در سال 1369 در اثر کارهای تسطیح اراضی کشاورزی کشف شد و از سال 1373 تاکنون در دست حفاری و بررسی باستان‌شناسی است.

کارهای باستان‌شناسی در منطقه در حال حاضر شامل بررسی معماری معبد ساسانی که در فصل‌های پیشین حفاری شده ‌است. تپه دیگری در دست حفاری است. یاریم تپه در جوار آن هنوز مورد کاوش قرار نگرفته ‌است. این محوطه باستانی مساحتی حدود هزار متر مربع را در بر می‌گیرد.

این اثر تاریخی از بناهای دوره ساسانی محسوب می‌شود که در 2 کیلومتری شمال غرب شهرستان درگز در کنار رودخانه درونگر واقع شده ‌است و به سبب آب بندی که در این ناحیه قرار داشته به بندیان معروف است. در نخستین فصل کاوش تالاری به ابعاد 8×10 متر خاکبرداری شد. که به احتمال زیاد دارای سقفی چوبی و مسطح بوده و بر فراز ستونها قرار داشته ‌است.

جالب ترین قسمت تالار تصاویری است که به صورت گچبری دورتادور این تالار نقش شده ‌است و کتیبه‌هایی به خط پهلوی نیز کشف گردیده ‌است. این نقش‌ها و تصویرها موضوعات متعددی را بازگو می‌کنند از جمله شکار، جنگ، صحنه‌های مذهبی و تفویض قدرت که در همه آنها روح اعتقادی و ایرانی متجلی است. آتشدان گچی زیبایی در مقابل تالار به آتشکده قرار دارد.

اهمیت گچ‌بری‌های بندیان نه به طولانی بودن، بلکه به محتوای آن است. این گچ بری‌ها بیش از 100 متر مربع وسعت دارند و بخش مهمی از تاریخ دوره بهرام گور را به تصویر کشیده‌اند. گچ بری‌های داخل تالار آتشکده، پادشاهی بهرام گور و غلبه وی بر پادشاه هپتالی‌ها، قوم مهاجم شمال خراسان، را به تصویر کشیده‌اند. گچ بری‌های بجا مانده از دوره ساسانی، عموما جنبه تزیینی یا تک چهره دارند. در حالی که آثار نقش شده بر دیوار آتشکده بندیان، ورق‌هایی از تاریخ این دوره به شمار می‌روند.

مجموعه آثار بندیان درگز، علاوه بر آتشکده، کارگاه صنعتی، سازه‌ای وسیع با کاربری احتمالی مذهبی و حکومتی و برج خاموشی به عنوان راهنمای مسافرین را نیز شامل می‌شود.

یک آتشکده زیبای ساسانی به همراه برج خاموشی در منطقه بندیان وجود دارد که برج خاموش محل تدفین زرتشتیان، به شکل استوانه با ارتفاع سه متر و قطرحدودی 20 متر می باشد. در آتشکده گچکاری های نفیس زیبایی از دوره ساسانیان بر جای مانده که موضوعات آن عبارتند از پیروزی بهرام پنجم بر پادشاه هپتالیان، مراسم مذهبی در حضور آناهیتا، معرفی افراد به شاه، صحنه ضیافت تاج بخشی به شاه. درون آتشکده، آتشدانی زیبا یافت شده و پنج کتیبه به خط پهلوی در محراب آن قرار داشته است. گچ بری ها مربوط به سال 425 میلادی زمان سلطنت بهرام پنجم است که در تاریخ طبری نیز از آن یاد شده است.

در این کتاب می خوانیم: بهرام شاهی خوش گذران بوده و اعتنایی به امور مملکتی نداشته است. همین امر باعث می شود که دولت های روم در غرب و هپتالیان در شرق به مرزهای ایران چشم طمع پیدا کردند. بزرگان دربار به بهرام تذکر می دهند اما بهرام اعتنایی به تذکر آنان نمی کند. بزرگان از ترس حمله هپتالیان نماینده ای به سوی پادشاه هپتالی می فرستند که قصد حمله به ایران را داشت. بزرگان با دادن باج از او می خواهند که از حمله به ایران منصرف کنند. بهرام نیز به قصد آتشکده آذرگشنسب از تیسفون خارج می شود؛ این تصور ایجاد می شود که وی قصد فرار دارد. پادشاه هپتالی که این موضوع را می شنود به نیروهای خود استراحت داده و منتظر رسیدن خراج ایرانیان می شود. در این میان اما، بهرام مخفیانه با سپاهی اندک، خود را به لشگرگاه هپتالیان می رساند. او به سپاهیانش دستور می دهد پوست های گاوی را که همراه داشتند را از ماسه پر کنند و بر گردن کره اسبها آویزان کنند. آنها گله عظیم اسب هایی را که همراه داشتند به میان سپاه هپتالی رم می دهند و شبانه به آنها حمله می کنند، سپاه هپتالی غافلگیر شده و تعداد زیادی از آنان کشته می شوند. بهرام پادشاه هپتالی را دستگیر کرده و همسر او را برای کنیزی به معبد آذرگشنسب می فرستد.

چنین داستانی بر روی گچبری های این آتشکده نقش بسته شده است. افرادی که زیر پای اسبان گچبری شده اند چهره هایی ایرانی ندارند. آنها ریش کوسه، چشم بادامی، سبیل چخماقی دارند که خاص نژاد هپتالی است. در صحنه ای دیگر اهورامزدا و آناهیتا در حضور بهرام پادشاه دست نشانده هپتالی را تاج بخشی می کنند.

2 نظرات

  1. سال 82 من از این محوطه بازدید کرده ام. البته آن موقع روباز بود و در حال تعمیر. ما بهمراه دانش آموزان دبیرستان انوری ابیوردی به آنجا رفته بودیم. و روز خوب و خاطره انگیزی را پشت سر گذاشتیم.

  2. م.عامری

    سلام… قراره که جمعه همین هفته با همکلاسی هایم که اونام دانشجوی گردشگری هستن بریم بازدید اونجا. بعد از بازدیدمون نظر میدم.

جوابی بنویسید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>